Từ góc nhìn văn hóa luận sân khấu truyền thống Đông Nam Á

Lâm Thị Mộng Hoà

Đông Nam Á thường gồm ba thể loại chính: sân khấu bóng, sân khấu kịch múa và sân khấu kịch hát. Mỗi loại hình đều có một sức hút riêng. Đông Nam Á ra đời từ nền văn hoá gốc nông nghiệp. Trong cả nội dung và hình thức thể hiện, Đông Nam Á chứa đựng những đặc trưng của văn hoá trọng tĩnh. Tính tổng hợp của Đông Nam Á xuất phát từ tư duy tổng hợp của cư dân canh tác nông nghiệp. Tính biểu trưng và ước lệ ra đời từ khát vọng vươn tới một chuẩn mực mới vượt khỏi cuộc sống thường nhật. Tính biểu cảm được hình thành từ lối sống trọng tình, là chất keo kết dính những con người phải cùng nhau đối phó với thiên nhiên qua hàng ngàn năm hoạt động nông nghiệp. Và tính linh hoạt trong sân khấu phát sinh từ lối sống biết dung hợp và thích ứng với hoàn cảnh của chủ thể văn hoá trọng tĩnh. Cả bốn yếu tố đó cùng hoà quyện vào nhau, tạo nên một bản sắc độc đáo và riêng biệt. Đây là những giá trị nghệ thuật cần được bảo tồn và phát huy trong thời đại toàn cầu hoá như hiện nay.

Sân khấu truyền thống là một trong những loại hình nghệ thuật ra đời rất sớm để đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người. Nói đến văn hoá của một dân tộc, một khu vực không thể không đề cập đến nghệ thuật sân khấu truyền thống của nó. Hiện tại, Đông Nam Á đang hoà vào dòng chảy toàn cầu hoá, sân khấu truyền thống Đông Nam Á đang chịu sự lấn át của nhiều loại hình nghệ thuật hiện đại khác. Trong bối cảnh này, việc nghiên cứu những giá trị văn hoá đặc sắc của sân khấu truyền thống Đông Nam Á với mong muốn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống đó là việc làm cần thiết.

sankhau2 zpsf5acf755 Từ góc nhìn văn hóa luận sân khấu truyền thống Đông Nam Á

Sân khấu truyền thống Đông Nam Á rất đa dạng về loại hình. Tuy nhiên, trong giới hạn của bài báo cáo, người viết chỉ mô tả những đặc điểm tiêu biểu và giới thiệu các giá trị đặc sắc của loại hình sân khấu bóng, sân khấu kịch múa và sân khấu kịch hát dưới lăng kính văn hoá học.

1. Không gian văn hoá Đông Nam Á

Trải dài từ khoảng 92o đến 140o kinh Đông và từ khoảng 28o vĩ Bắc đến khoảng 15o vĩ Nam, Đông Nam Á có diện tích khoảng 4 triệu km2 bao gồm các đảo, quần đảo và bán đảo suốt từ Thái Bình Dương đến Ấn Độ Dương và gồm có mười quốc gia là Phillipines, Malaysia, Brunei, Indonesia, Singapore, Thái Lan, Myanmar, Campuchia, Lào và Việt Nam.

Khí hậu Đông Nam Á mang tính chất gió mùa nóng ẩm với hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa. Đường bờ biển Đông Nam Á dài nên độ ẩm của khu vực này được là cao nhất thế giới và gây ra lượng mưa lớn.

Đông Nam Á có một mạng lưới sông ngòi dày đặc tạo lợi thế về mặt giao thông và có lưu lượng lớn, lượng phù sa cao, hình thành nên những vùng châu thổ rộng lớn và màu mỡ. Vì vậy, “Đông Nam Á là một trong năm trung tâm xuất hiện cây trồng trên thế giới” [Trần Ngọc Thêm 1996/2004: 75]