Nhức nhối: Những lễ hội văn hóa và văn hóa lễ hội

là một biểu hiện của cuộc sống tinh thần con người. Ở các nước văn minh nông nghiệp thường có nhiều hơn các nước công nghiệp. Điều này dễ lý giải, làm nông nghiệp theo thời vụ, không liên tục, có những quãng thời gian trống, rỗi rãi. Và việc trồng cấy hay chăn nuôi thường dựa nhiều vào thiên nhiên, ông trời mưa thuận gió hoà thì được mùa, và ngược lại. Nên người Việt mới có những câu ca: Trông trời, trông đất, trông mây/ Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm… Và cũng từ đó nảy ra tâm lý mê tín, sùng bái tự nhiên, tất yếu có những chuyện cầu mưa, cầu nắng, cầu được mùa, cầu được may mắn…

lehoi 650ff Nhức nhối: Những lễ hội văn hóa và văn hóa lễ hội

Ở nước Việt ta, vì ngày trước hầu như thuần nông nên cũng dễ hiểu, có rất nhiều lễ hội biểu hiện đặc trưng cho văn minh lúa nước: lễ hội cơm mới, lễ hội chọi trâu, lễ hội đâm trâu, lễ hội xuống đồng, lễ hội tịch điền,…Như một hệ quả của nền văn minh nông nghiệp, văn hoá làng xã đã tạo ra một nét tính cách người Việt là tính cô kết cộng đồng rất cao. Lễ hội chính là một trong những biểu hiện của tính cách này. Do vậy mà hầu như vùng nào cũng có lễ hội của riêng vùng đó. Chỉ một ví dụ ở xứ Kinh Bắc, có câu: Mồng Bảy hội Khám, mồng Tám hội Dâu, mồng Chín đâu đâu cũng về hội Gióng. Hội nào vui nhiều, để lại dấu ấn nhiều thì người nơi khác đến xem đông với tất cả sự háo hức (vui như trảy hội). Thành ra lễ hội vừa là dịp để giao lưu vừa là dịp để “quảng bá” hình ảnh quê mình, làng xã mình, nên ai ai cũng háo hức, cũng muốn hội “mình” to là vì thế.

Đấy là xét về văn hoá, còn xét về lịch sử, do đất nước mình nhiều kẻ thù nên tất yếu có nhiều anh hùng có công dựng nước và giữ nước. Lễ hội là một hình thức tưởng nhớ, ghi ơn những anh hùng ấy: hội Đền Hùng, hội Gióng, hội đền An Dương Vương, hội Tây Sơn…Xét về tôn giáo, tín ngưỡng…cũng có rất nhiều lễ hội: hội Chùa Hương, hội chùa Thầy, hội Trám…

Lễ hội ngày xưa thường có hai phần, phần hội là những trò vui (vui như hội), như đấu vật, kéo co, đấu cờ…; là những cuộc thi: thi bơi, thi chạy, thi bắt vịt, thi bắt chạch, thi thổi cơm…Phần lễ, tức là lễ nghi tạ ơn, cầu mong, tưởng nhớ…Xét về bản chất, lễ hội là những hoạt động văn hoá tích cực, lành mạnh hướng con người về cội nguồn tổ tiên, nuôi dưỡng khát vọng con người có cuộc sống tốt đẹp hơn, ấm no hơn, khoẻ mạnh hơn…Và trên hết là nó cống hiến cho người nông dân những niềm vui, những nụ cười sảng khoái để quên đi bao nỗi nhọc nhằn “một nắng hai sương”, “bán mặt cho đất bán lưng cho trời” trên cánh đồng lam lũ.

Như vậy lễ hội ngày trước trong trẻo, thuần khiết, nhân văn. Đó đúng là lễ hội văn hoá!

Còn hôm nay. Bị biến chất và lạm dụng. Chúng ta rất cần những tiếng nói đóng góp, tham vấn, phân tích về văn hoá lễ hội để làm sao giữ gìn nét đẹp, nét tinh tế của lễ hội văn hoá xưa.

Đi lễ hội là tìm thấy ở đó sự vui vẻ, trong sáng chứ không cần một hành vi phản cảm là nhét tiền vào tượng Phật để mong Phật “phù hộ”. Nhà Phật bao giờ cũng thanh tịnh. “Hối lộ” nhà Phật thì càng bị Phật ghét! Quan điểm của nhà Phật là Phật “cứu độ chúng sinh” chứ Phật không cần “chúng sinh” “cứu độ” mình bằng những đồng tiền bụi bặm!

Nếu có một thế giới bên kia, thì đó là một thế giới thanh tịnh, không có người giàu người nghèo, không biết tiêu pha, thậm chí chẳng cần ăn uống. Do vậy không cần đốt quá nhiều vàng mã, đồ thờ cúng (có cả nhà lầu xe hơi, tất nhiên là giả!). Cái quý nhất, như các cụ xưa đã dạy, là lòng thành!

Lễ hội là nơi đến cho vui, cho khuây khoả, cho thêm niềm yêu sống, cho thêm sự hiểu về một nơi du lịch văn hoá, về phong tục… chứ không phải là nơi đến để cầu mong tiền tài, địa vị, giàu có… Bởi bản chất của lễ hội là dịp để chia sẻ, chia sẻ niềm vui với mọi người chứ không phải là lúc đi xin (cầu mong, cầu khấn)!

Lễ hội là sự đông vui nhộn nhịp chứ không phải là dịp để “chặt chém” khách du lịch. Bởi lễ hội mang tính cộng đồng rất cao, ở đó tính vị tha phải được thể hiện cao nhất. Do vậy không thể coi đó là dịp “hốt bạc”, thiên hạ!

Lễ hội là sự vô tư chứ không phải là dịp để cờ bạc, để “đỏ đen”, dựa vào tâm lý “vô tư’, thoải mái của khách du lịch mà làm trò “móc túi” bà con!

Lễ hội là dịp gặp gỡ người trên dương gian để vui vẻ chứ không phải là lúc đi gặp gỡ người cõi âm để thăm dò, hỏi han chuyện làm ăn hay bổng lộc. Đó là bói toán mê tín, dị đoan!

Lễ hội là vẻ đẹp văn hoá, là lịch sự chứ không phải là dịp để các cô các cậu ăn mặc loè loẹt, lố lăng, là sự cợt nhả, là sự vô tư xả rác…

N.T

Cùng Danh Mục:

Liên Quan Khác

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>